LỜI NGỎ Cuộc sống hiện đại phần nào đã ảnh hưởng đến phong tục, tập quán, bản sắc của người dân tộc thiểu số, hơn nữa nguyên liệu gỗ không còn dễ kiếm như trước đây nên những mái nhà dài, một trong những nét văn hóa độc đáo của người Tây Nguyên dần vắng bóng trong các buôn làng… Amí A ở buôn Tuôr, xã Hòa Phú, TP. Buôn Ma Thuột rất tự hào về ngôi nhà dài của mình, vì với Amí đó là tài sản quý giá của ông bà để lại. Được làm từ năm 1970, ngôi nhà dài khoảng 40 m, mái tranh đã thay bằng mái tôn nhưng giờ cũng đã cũ chính là nơi lớn lên và nối tiếp nhiều thế hệ trong gia đình, cho nên nó như một phần máu thịt trong con người của Amí. Amí bảo, thấy người ta làm nhà xây, bỏ đi nhà dài thì buồn lắm. Bởi nó không chỉ là nơi che mưa, che nắng, mà còn là văn hóa truyền thống của đồng bào mình. Với Amí A, giữ nhà dài là giữ cái hồn của dân tộc bởi đó là nơi mình sinh ra lớn lên. Nhưng khi con cái trưởng thành, ngôi nhà dài trở nên chật chội, nhu cầu sinh hoạt trở nên bức bách, muốn nối dài thêm nhưng gỗ bây giờ đâu có sẵn; tách hộ ra riêng thì đất cũng chỉ đủ để cho con làm được ngôi nhà cấp 4 như người Kinh, và dù có đủ đất thì cũng khó mà làm được nhà dài bởi rất tốn kém. Đó cũng là lý do giải thích vì sao những ngôi nhà dài cứ dần biến mất trong các buôn làng. Buôn Tuôr có 91 hộ thì chỉ còn khoảng 10 ngôi nhà dài, nhưng hầu hết được làm từ trước giải phóng. Trong buôn gần như không có ngôi nhà nào được làm mới. Chỉ những ai còn tha thiết và xem nó như một phần trong cơ thể sống của mình như Amí A thì mới quyết tâm giữ lại. Anh Y Thút , buôn trưởng buôn Tuôr nói: “Gia đình nào cũng nhiều con cháu, đời sống đã hiện đại, nên rất nhiều người muốn xây nhà bê tông, có phòng ngủ, phòng ăn, phòng vệ sinh ngay trong nhà cho tiện. Hiện buôn còn khoảng 10 ngôi nhà dài nữa, mình cố gắng vận động để bà con giữ lại. Vì nó chính là khuôn mặt của buôn! ” Trong khi phong trào xây nhà bê tông đang làm cho nhà dài đứng trước nguy cơ biến mất thì ở buôn Akô Dhong, TP. Buôn Ma Thuột, nếp nhà dài vẫn còn đó bên cạnh những nhà mái Thái, mái bằng. Già làng Ama H’rin bảo: “Không dễ gì xa rời được những gì đã trở thành máu thịt của dân tộc mình. Nhà dài chính là máu thịt của mình đó. Chỉ có giữ lại nhà dài thì văn hóa truyền thống của dân tộc mình mới không bị mai một. Có nhà dài thì mới có ghế Kpan, chiêng, ché va chúng cũng chỉ để được trong nhà dài. Không gian nhà dài không chỉ là không gian sinh hoạt của gia đình mà còn là không gian văn hóa của nghi lễ.” Nhà dài, với bếp lửa, ghế Kpan, Trống H’gơ, dàn chiêng, bộ ché sẽ là một sản phẩm du lịch rất ăn khách của du lịch nếu ta biết gìn giữ nâng niu. Buôn Akô Dhong vì vậy mà đã trở thành một trong những điểm đến không thể thiếu của du khách khi đến Buôn Ma Thuột phải chăng chính là bởi sức hấp dẫn của những ngôi nhà dài. Và trong ý tưởng để lưu giữ lại nét kiến trúc độc đáo đậm chất Tây Nguyên của người dân tộc bản địa, Công ty du lịch sinh thái Thanh Hà đã làm một ngôi nhà dài 100m để vừa làm nơi trưng bày các sản phẩm văn hóa của người Tây Nguyên: chiêng, trống, đàn T’rưng, Đinh Năm, Đinh Puốt, dệt thổ cẩm nhưng cũng là nơi lưu trú khá thú vị cho du khách. Nó đã trở thành một sản phẩm du lịch độc đáo thu hút du khách khi đến thăm Tây Nguyên. Theo Báo Đắk Lắk
